Kva er skuld, Lars Gule?

– Skuld er å vere ansvarleg for eit brot på ei moralsk eller juridisk norm.

– Har du sjølv skuld i noko?

– Ja, eg har hatt moralsk forkastelege og ekstremistiske standpunkt: Eg hadde ein vilje til å nytte mennesket som middel for å oppnå eit mål.

– Du vart teken i Libanon i 1977 med komponentar som kunne verte ei bombe?

– Ja, men eg gjorde meg ikkje skuldig i noko konkret juridisk eller moralsk gale då. Ja, eg vart dømd for å ha ulovlege våpen, og det var rett. Men eg utførde ikkje ei terrorhandling. På dette tidspunktet var eg ikkje klar for ukritisk å gå inn i den aksjonen som dei palestinske kameratane hadde bede meg om.

– Så du ville ikkje gjennomført det?

– Nei. Eg vart presentert for tre mogelege mål. Då eg presenterte innvendingane mine, sa folka i DFLP: «Vi overlèt dette til deg.» Ansvaret var på meg. Eg skulle heim til Noreg for å tenkje.

– Men kvifor tok du med deg desse komponentane om du ikkje var viljug til å nytte dei?

– Eg var viljug til å gjennomføre ein væpna aksjon i Israel. Om eg ikkje kunne slå til mot eit militært mål, måtte det vere eit symbolsk mål.

– Du seier at du ikkje har skuld for denne handlinga. Men likevel har du teke eit oppgjer med tenkinga?

– Ja. Eg hadde reservasjonar. Så vart eg arrestert, torturert og sett i fengsel. Gjennom desse røynslene vart dei moralske reservasjonane reduserte: Eg vart klar for å gjere det som kunne ha vorte terror. Då eg kom heim til Noreg, leita eg etter argument for å gjennomføre ei ekstremistisk handling. Eg fann dei i ein del venstreradikal litteratur. Men eg innsåg etter kvart at denne ideologien var feil og moralsk forkasteleg. Eg såg på global kapitalisme og borgarskapet som fiendar, individuelle representantar kunne rammast. Men denne forma for ekstremisme, som eg ikkje hadde då eg gjekk inn i kampen, var ei umoralsk haldning. Eg måtte ta eit oppgjer med ei tenking som legitimerte den ekstremistiske haldninga eg hadde utvikla.

– Du utvikla deg moralsk: Du gjekk frå å sjå mennesket berre som eit middel til å oppnå eit mål til ei sterk forståing av menneskerettane?

– Ja. Eg endra oppfatning sakte, etter om lag eit år. Den viktigaste intellektuelle perioden i livet mitt var hausten 1978 og våren 1979. Eg fekk kameratar som kunne diskutere Marx og marxisme. Dei gav meg eit nytt syn.

– Kva innsåg du?

– Eg innsåg at borgarklassen ikkje var ein fiende i konkret forstand. Det handlar om eit system, strukturar som kan endrast utan at nokon må nedkjempast med vald. Forståinga av at det å avskaffe kapitalismen tyder å ramme personar, er dermed feil. Det er ei mistyding av kva revolusjonen inne-ber. AKP (m-l) laga nettverkskart og personifiserte kapitalismen. Men kapitalen er ingen person. Dermed er det ikkje nokon du kan slå i hel. Heile forståinga mi av det naudsynte i ein væpna revolusjon forsvann.

– Var ikkje dette ei endring i synet ditt på kva eit mennesket er?

– Jau. Det vart rom for ei systematisk menneskerettstenking. Den nye forståinga mi av Marx og kapitalismen gav rom for å setje menneskeverdet i sentrum på ein ny måte. Den intellektuelle reisa eg starta på 80-talet, har bidrege til ei klårare forståing av kva eit menneske er. Og difor er det fullstendig uakseptabelt å nytte mennesket berre som middel og ikkje som eit mål i seg sjølv.

– Men ser du no at viljen din til å ramme det du meinte var legitime mål då, var umoralsk?

– Ja, frå sommaren 1977 og fram til og med 1978 utvikla eg ei umoralsk haldning. Men den posisjonen eg hadde fram til arrestasjonen 5. juni 1977, var ikkje særleg ekstrem: Dette var fiendar i ein krig. Då er det legitimt å ta liv, jamvel om det ikkje var noko mål for meg. Her kunne eg stø meg på teorien om rettferdig krig. Du kan kome til å skade uskuldige, men det må ikkje vere for mange av dei, og dei kan ikkje vere eit hovudmål. Eg må vere tydeleg på kva periode du stiller spørsmål til: Tankane og motiva mine har vore ulike på ulike tidspunkt. Så eg har teke avstand frå mykje eg meinte tidlegare, men folk krev heile tida at eg skal angre. Det gjev ikkje meining når eg ikkje har skadd nokon og heller ikkje står for det eg meinte då.

– Kan du kjenne skuld utan å angre?

– Ja. Eg erkjenner skulda, eg var skuldig i eit intellektuelt brot på ei norm, eit brot som heldigvis ikkje leidde til handling. Men eg har ikkje skadd menneske og har difor inga kjensle av anger. For meg er anger kopla til skuldkjensle, altså kjensla av å ha skadd nokon. Skulderkjenninga mi er intellektuell og har ført til sjølvkritikk, ikkje anger.

– Men anger er vel ikkje berre knytt til handlingar du har gjort mot nokon?

– For meg er det det. Anger som kjensle handlar om empati, opplevinga av å ha gjort noko gale mot nokon.

– Men du var klar for å gjere noko vondt mot nokon? Er ikkje det nok?

– Nei. Eg ville ikkje skade sivile. Eg var klar til å gjere ei krigshandling, men aksjonen eg var beden om å gjere, kunne ha vorte ei terrorhandling. Då eg vart arrestert, var eg ikkje klar for det, eg måtte heim og tenkje over om eg kunne gjere det. Det var fyrst etter arrestasjonen og røynslene i fengslet eg kunne ha gjort det. Men då var det ikkje lenger mogeleg for meg. Eg var avslørd som «agent» og kunne ikkje reise til Israel.

– Tek du ikkje tilflukt i ei teoretisering av eiga skuld no?

– Jau. Men finst det nokon annan måte? Eg analyserer, eg har berre tilgang til dette gjennom tenking og refleksjon.

– Har du dårleg samvit?

– Nei. Eg erkjende – og erkjenner – skuld, men hadde aldri skuldkjensle, med unnatak for foreldra mine.

– Så skulderkjenninga er meir knytt til eit ansvar du hadde svikta?

– Ja. Væpna kamp er ikkje i seg sjølv illegitimt, men eg erkjenner at eg var ansvarleg for å legitimere ein ekstrem posisjon for meg sjølv. Det er uakseptabelt å argumentere for eller å legitimere krenking av menneskerettane. Difor er det endå meir uakseptabelt å gjennomføre handlingar som inneber krenking av uskuldige menneskeliv. Men eg kom aldri så langt.

– Kva gjorde skulderkjenninga med deg?

– Ho førde meg inn i ein aktiv argumentasjon for menneskerettane.

Forfatter: ESKIL SKJELDAL

[Fyrst publisert i Dag og Tid 22. februar 2013]

Reklamer

Om Lars Gule

Førsteamanuensis ved Høgskolen i Oslo og Akershus. Arbeider med flerkultur, ekstremisme og islamsk politisk tenkning. Tidligere generalsekretær i Human-Etisk Forbund. For de som vil vite mer, kan dette være en relevant kilde: http://no.wikipedia.org/wiki/Lars_Gule
Dette innlegget ble publisert i Uncategorized. Bokmerk permalenken.

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s